2. Tinnitus, stress en het limbisch systeem
Waarom oorsuizen niet alleen een probleem van het oor is en wat er werkelijk in het brein gebeurt als het geluid maar niet verdwijnt.
Door Martin Springvloed
Stel je voor: je zit ’s avonds eindelijk stil na een lange dag. De kinderen slapen, de televisie staat uit. En dan is daar dat geluid, een hoge toon, ergens achter je oren. Of diep in je hoofd een lage brom. Je hebt er niks voor gedaan. Het was er gewoon ineens en het gaat maar niet weg.
Voor veel mensen begint tinnitus zo: abrupt, onbegrijpelijk, en voor sommigen zorgwekkend. De eerste gedachte is logisch: is er iets mis zijn met mijn oor? En soms klopt dat ook. Maar wat veel deskundigen en wetenschappelijke theorieën de afgelopen decennia hebben ontdekt, vertelt een ingewikkelder en tegelijk fascinerender verhaal.
Tinnitus is zelden puur een kwestie van het oor. Het is, in de woorden van moderne neurowetenschappers, een netwerk-fenomeen. Een samenspel van meerdere systemen in het brein, waarbij niet het geluid zelf het probleem is, maar de betekenis die het brein eraan geeft.
Het oor is slechts het begin
Bij veel mensen begint tinnitus inderdaad in het gehoorsysteem. Langdurige blootstelling aan harde geluiden, leeftijdsgerelateerd gehoorverlies of beschadiging van de haarcellen in het binnenoor kunnen allemaal een rol spelen. Wanneer het oor minder geluidsinformatie naar de hersenen stuurt, kan het auditieve systeem dit proberen te compenseren door zichzelf gevoeliger te maken, een fenomeen dat onderzoekers ‘ centrale gain’ noemen.
Het gevolg: interne neurale activiteit die normaal gesproken onhoorbaar is, wordt plots wél waargenomen. Als een piep. Een ruis. Een toon.
Maar dat verklaart nog niet waarom sommige mensen nauwelijks last hebben van tinnitus, terwijl anderen er maanden- of jarenlang door worden opgeslokt. Daarvoor moeten we dieper het brein in.
Het limbisch systeem: wanneer het brein alarm slaat
Ergens midden in de hersenen, verscholen onder de schors, bevindt zich een gebied dat al miljoenen jaren oud is. Het limbisch systeem, ook wel ons emotionele brein wordt genoemd. Dit is het deel van de hersenen dat bepaalt wat veilig is en wat niet. Wat aandacht verdient en wat genegeerd mag worden. Wat gevoeld mag worden, en wat beter weggestopt kan blijven.
Normaal gesproken functioneert dit systeem als een efficiënte poortwachter: het filtert prikkels, beoordeelt dreigingen. Het stuurt onze aandacht. Maar wat als de poortwachter overbelast raakt?
“Wanneer het limbisch systeem langdurig onder druk staat door stress, emotionele belasting of overprikkeling, kan het gevoeliger worden voor interne signalen uit het lichaam en dus ook het gehoor. Dit kan bijdragen aan lichamelijke klachten zoals chronische pijn, vermoeidheid en mogelijk ook tinnitus”.
Dat is de kern van wat de Nederlandse neuroloog en SALK-deskundige Dr. Marten Klaver beschrijft op basis van zijn jarenlange onderzoek naar onbegrepen lichamelijke klachten. Volgens Klaver is een verstoring in het limbisch systeem de bron van een opvallend breed scala aan klachten: chronische pijn, vermoeidheid, angststoornissen, spierklachten en, zo past tinnitus in dit beeld, aanhoudend oorsuizen.
De redenering is even eenvoudig als diepgaand: wanneer emoties niet erkend of gevoeld mogen worden, omdat ze te pijnlijk, te gevaarlijk of te ongewenst lijken, verdwijnen ze niet. Ze worden onbewust weggedrukt. En ze blijven actief. Als een stoorzender in het systeem dat ons lichaam en onze ervaring aanstuurt.
Wanneer gevoel en verstand van elkaar worden afgesneden
Wat er dan precies in de hersenen gebeurt, is neurobiologisch gezien fascinerend. Wanneer het limbisch systeem overbelast raakt, door aanhoudende stress, onderdrukte emoties of langdurige overprikkeling, kan er iets opmerkelijks optreden: de verbinding tussen het limbisch systeem en de prefrontale cortex (PFC) raakt verstoord.
De prefrontale cortex is het deel van onze hersenen waarmee we redeneren, plannen en reflecteren. Wanneer de route naar het limbische systeem als te belastend of te bedreigend wordt beoordeeld, wordt deze als het ware geblokkeerd. Het gevolg is een verschuiving die veel mensen herkennen zonder hem te kunnen benoemen: we komen steeds meer in ons hoofd te zitten. We analyseren, rationaliseren, controleren, maar we voelen minder. Intuïtie vervaagt. Empathie wordt moeizamer. Lichaamssignalen komen minder goed door.
Het brein heeft in zekere zin gekozen voor over-leven boven be-leven. En tinnitus, een aanhoudend geluid zonder externe bron, kan in dit licht worden gezien als één van de manieren waarop een overbelast zenuwstelsel zijn aanwezigheid laat gelden.
Het lichaam als derde stem
Naast het gehoor en het limbisch systeem speelt ook het lichaam een directe rol in de tinnituservaring. In de hersenstam worden auditieve signalen verwerkt samen met informatie uit spieren en gewrichten, met name uit de kaak, de nek en het gebied rond de schedelbasis.
Bij een deel van de mensen met tinnitus verandert het geluid merkbaar wanneer zij hun kaak aanspannen, hun hoofd draaien of druk uitoefenen op bepaalde spiergroepen. Dit fenomeen, beter bekend als somato-sensorische modulatie, laat zien dat tinnitus niet in één enkel systeem leeft, maar voortdurend beïnvloed wordt door wat er elders in het lichaam gebeurt.
Verhoogde spierspanning in nek en kaak, een bekende uiting van chronische stress, kan op die manier het auditieve systeem rechtstreeks prikkelen. Het lichaam draagt de stress die het limbisch systeem niet heeft kunnen verwerken en tinnitus is soms de taal waarin het lichaam spreekt.
Marten Klaver over limbische dysfunctie
Dr. Marten Klaver, oud-neuroloog en auteur van ‘Zakendoen met Emoties’, beschrijft hoe emoties die onbewust worden verdrongen het limbisch systeem kunnen ontregelen. Niet als psychologische zwakheid, maar als een fysiologisch proces: onverwerkte emotie blijft actief als neurale spanning. Die spanning verhoogt de basistonus van spieren, verstoort pijnregulatie, beïnvloedt het autonoom zenuwstelsel. Het kan uiteindelijk bijdragen aan klachten als tinnitus, chronische pijn en vermoeidheid.
Zijn boodschap is helder: de sleutel tot herstel ligt niet in het onderdrukken van de klacht, maar in het herstellen van de verbinding met wat er gevoeld wil worden.
Tinnitus als netwerk-fenomeen
Moderne tinnitusmodellen beschrijven tinnitus steeds vaker als een netwerkfenomeen waarbij meerdere hersensystemen samenwerken. Onderzoekers zoals Pawel Jastreboff en Josef Rauschecker benadrukken dat auditieve circuits, limbische netwerken en aandachtssystemen gezamenlijk bepalen hoe tinnitus wordt waargenomen. Hierdoor kan hetzelfde auditieve signaal voor de ene persoon nauwelijks hinderlijk zijn, terwijl het voor een ander een bron van voortdurende stress wordt
Wanneer we al deze systemen samen bezien, ontstaat een ander beeld van tinnitus dan het oor-en-gehoor-verhaal waarmee de meeste mensen worden weggestuurd. Het is geen storing in één apparaat, maar een signaal van een netwerk dat uit balans is geraakt.
Vier systemen spelen daarin samen een rol: 1. het auditieve systeem, dat de verandering in geluidsinput registreert; 2. het somatosensorische systeem, dat spanning uit kaak en nek meestuurt; 3. het limbisch systeem, dat het geluid beoordeelt als dreigend of onbelangrijk; en 4. de aandachtssystemen van de prefrontale cortex, die bepalen of het signaal op de voorgrond blijft of naar de achtergrond verdwijnt.
Welke factor het zwaarst weegt, verschilt per persoon. Maar de interactie tussen al deze lagen is wat tinnitus zo hardnekkig kan maken én tegelijk zo veelzijdig behandelbaar.
Wat dit betekent voor herstel
Omdat tinnitus vaak voortkomt uit meerdere systemen tegelijk, richt effectieve begeleiding zich ook op meerdere niveaus. Dat betekent soms: uitleg en psycho-educatie over wat tinnitus werkelijk is (en niet is). Het betekent werken aan spierspanning in nek en kaak. Het betekend ook het reguleren van het zenuwstelsel. Onder andere door, met de nodige zorgvuldigheid, het herstellen van de verbinding van onderdrukte emoties en lichaamsbeleving met bewustwording.
Het doel is zelden het geluid direct te laten verdwijnen. Het doel is het brein minder gevoelig te maken voor het signaal, zodat het limbisch systeem het niet langer als een dreiging hoeft te beoordelen. Wanneer het zenuwstelsel rustiger wordt, wanneer de verbinding tussen gevoel en denken herstelt, kan het auditieve systeem het geluid vaak vanzelf naar de achtergrond laten verdwijnen.
Tinnitus verdwijnt zelden omdat je het negeert. Het verdwijnt wanneer het brein het niet meer nodig heeft om alarm te slaan.
Een geluid met een boodschap
Tinnitus is verleidelijk om te zien als een puur technisch defect, iets in het oor dat gerepareerd moet worden. Maar voor veel mensen is het iets subtielers: een signaal van een zenuwstelsel dat al te lang op scherp heeft gestaan. Van een brein dat zichzelf heeft afgeschermd van wat er gevoeld wilde worden.
Dat maakt tinnitus niet minder reëel. Het maakt het juist iets dat serieus genomen wil worden, niet alleen door het oor, maar door het hele systeem dat wij zijn.
HEB JE LAST VAN OORSUIZEN?
In mijn praktijk onderzoek ik samen met cliënten hoe factoren zoals spanning, stress en het zenuwstelsel een rol kunnen spelen bij tinnitus.
Wil je weten of dit ook bij jou speelt?
👉 Vul eerst een vragenlijst in om erachter te komen wat je klachten mogelijk veroorzaakt en download mijn gratis e-book (3 minuten) 😉
👉 Plan aansluitend een vrijblijvend adviesgesprek in!
👉 Of, lees meer over de Stressortherapie en dit mogelijk een oplossing kan bieden!
Over de auteur Martin Springvloed is van origine fysiotherapeut en begeleidt mensen met chronische pijn- en stressklachten. In zijn werk combineert hij lichaamsgerichte therapie met inzichten uit neuroplasticiteit & stressfysiologie.
