3. Wanneer hormonen hoorbaar worden
Over oestrogeen, serotonine en tinnitus tijdens de perimenopauze en waarom dat piepen in je oor misschien een verhaal van het brein is.
Door Martin Springvloed
Het begon op een dinsdag, herinnert één van mijn cliëntes zich. Ze lag wakker om drie uur ’s nachts, al maanden sliep ze slecht.. en ineens hoorde ze het. Een hoge, dunne toon, ergens diep achter haar rechteroor. En tegelijk een lage brom alsof er ergens een afwatering,-pomp stond te draaien. Aan het begin van de straat zijn ze immers met werkzaamheden bezig. “Hoor jij dat ook”? Mompelde ze nog tegen haar man.. Ze deed haar oortjes maar weer in, zoals ze dat al maanden lang afwisselend deed. Gelukkig viel ze weer in slaap.
Ze was 47. De huisarts had kort daarvoor voorzichtig geopperd dat ze mogelijk in de perimenopauze zat. Haar slaap was al maanden onrustig. Ze voelde zich gevoeliger dan anders, prikkelbaar op momenten waarop ze dat van zichzelf niet gewend was. En nu dit.
Tinnitus. Een woord dat ze tot die nacht nauwelijks kende.
Een overgang die fluistert
De perimenopauze is geen moment. Het is een proces, soms sluipend, soms grillig, dat jaren voor de laatste menstruatie al op gang kan komen. De hormonen die het vrouwelijk lichaam decennia lang in een relatief stabiel ritme hielden, beginnen te schommelen. Oestrogeen stijgt en daalt onvoorspelbaar. Progesteron neemt af.
Wat de meeste vrouwen hiervan kennen: slechter slapen, stemmingswisselingen, opvliegers. Wat minder bekend is: veranderingen in hoe het brein geluiden verwerkt. En een opvallend grote groep vrouwen die precies in deze levensfase meldt dat tinnitus ontstaat, of plotseling verergert.
Toeval? Misschien. Maar de neurobiologie suggereert dat er iets reëlers achter zit.
Oestrogeen: meer dan een voortplantingshormoon
Oestrogeen heeft in het populaire bewustzijn een vrij smalle reputatie. Het wordt geassocieerd met de menstruatiecyclus, vruchtbaarheid, vrouwelijke lichaamskenmerken. Maar in de hersenen vertelt het een ander verhaal.
Oestrogeen is een neuro-actief hormoon. Het beïnvloedt de aanmaak en werking van neurotransmitters, de gevoeligheid van zenuwcellen en de manier waarop hersengebieden met elkaar communiceren. Receptoren voor oestrogeen zijn aangetroffen in de auditieve cortex, het deel van de hersenschors dat betrokken is bij gehoorverwerking én in het binnenoor zelf.
Dat betekent: wanneer oestrogeen schommelt of daalt, verandert niet alleen hoe het lichaam aanvoelt. Het verandert ook hoe het brein geluiden waarneemt, filtert en interpreteert.
Oestrogeen bepaalt mede hoe het brein beslist wat het wél hoort en wat het stilzwijgend negeert.
De stille rol van serotonine
Tussen oestrogeen en tinnitus bevindt zich een cruciale schakel: serotonine.
Serotonine wordt vaak gereduceerd tot ‘het gelukshormoon’, maar zijn functie is aanzienlijk subtieler. In de context van tinnitus is serotonine vooral interessant als intern filtersysteem. Het helpt het brein te bepalen welke prikkels aandacht verdienen — en welke veilig genegeerd kunnen worden.
Oestrogeen ondersteunt de aanmaak en werking van serotonine. Wanneer oestrogeen daalt, kan de serotoninefunctie verzwakken. En wanneer dat filter minder effectief wordt, kunnen signalen die normaal gesproken onopgemerkt blijven, ineens wél de bewuste aandacht bereiken.
Het brein produceert voortdurend spontane, interne activiteit ook in het auditieve systeem. Normaal gesproken wordt die achtergrondactiviteit stilgehouden. Maar wanneer het filtersysteem hapert, kan die ruis naar de voorgrond schuiven. Wat ooit stilte was, wordt een toon. Wat achtergrond was, wordt geluid.
Tinnitus is in die zin niet altijd een nieuw signaal. Soms is het een bestaand signaal dat niet langer onderdrukt wordt.
Het emotionele brein geeft het geluid zijn lading
Tot hier verklaart de biologie waarom tinnitus kan ontstaan of versterken tijdens de perimenopauze. Maar het verklaart nog niet waarom het voor de ene vrouw nauwelijks hinderlijk is, en voor de andere een bron van aanhoudende spanning.
Dat verschil ligt grotendeels in het limbisch systeem, het deel van de hersenen dat betrokken is bij emotie, geheugen en dreigingsdetectie. En ook hier speelt oestrogeen een rol.
Oestrogeen moduleert de activiteit van de amygdala, het centrum dat het brein alarmeert bij mogelijke dreiging. Wanneer oestrogeen daalt, kan de amygdala gevoeliger worden. Het brein labelt prikkels sneller als ‘belangrijk’ of ‘zorgwekkend’. De koppeling tussen een geluid en een emotionele reactie versterkt.
Wat begint als een neutrale toon, krijgt zo een lading. En die lading, de spanning, de irritatie, de angst, is precies wat het geluid op de voorgrond houdt. Het limbisch systeem houdt tinnitus in leven, lang nadat de oorspronkelijke oorzaak is weggevallen.
Waarom stress de tinnitus verergert
Het limbisch systeem en het stresssysteem zijn nauw met elkaar verbonden. Wanneer het brein een signaal als bedreigend beoordeelt, ook een ‘ fantoom-geluid’ , activeren stresshormonen zoals cortisol het alarmsysteem verder. Dit verhoogt de aandacht voor het geluid, wat de stressreactie versterkt, wat de aandacht weer vergroot. Een vicieuze cirkel die veel vrouwen in de perimenopauze herkennen: op drukke of emotioneel belastende dagen is het geluid harder. In rust, op vakantie, na een goede nacht slapen, stiller. Niet omdat het geluid zelf verandert. Maar omdat het brein andere prioriteiten heeft.
Moringa in de perimenopauze, hype of hulp?
De afgelopen jaren is Moringa oleifera steeds vaker te vinden in supplementen gericht op hormonale balans. Vooral vrouwen in de perimenopauze, een fase waarin het lichaam zoekende is naar een nieuw evenwicht, lijken er baat bij te hebben. Maar wat doet het nu écht?
Moringa werkt niet als hormoontherapie. Het vult geen tekorten direct aan. Wat het wél doet, is misschien nog interessanter.
Het ondersteunt het lichaam op drie niveaus:
Moringa kan een kalmerend effect hebben en mogelijk invloed uitoefenen op neurotransmitters zoals GABA, wat helpt bij onrust en slaapproblemen.
Door de hoge concentratie antioxidanten helpt het het lichaam beschermen tegen chronische stressbelasting, een factor die in de perimenopauze vaak op de achtergrond meespeelt.
Meer stabiliteit in energie betekent minder pieken en dalen, iets wat veel vrouwen in deze fase direct herkennen in hun dagelijks functioneren.
Moringa ‘herstelt’ je hormonen niet, maar het kan wél de omstandigheden verbeteren waarin je lichaam zichzelf opnieuw leert reguleren. En precies dáár zit de link met de rest van dit artikel: wanneer het zenuwstelsel tot rust komt én het lichaam biochemisch wordt ondersteund, ontstaat er ruimte voor herstel.
Wanneer het lichaam bijspringt
Sommige vrouwen merken dat hun tinnitus afneemt of draaglijker wordt wanneer zij starten met hormonale ondersteuning. Dat is geen universele uitkomst, en de onderzoeksevidentie is nog beperkt. Maar neurobiologisch is het verklaarbaar.
Wanneer oestrogeen gestabiliseerd wordt, kan de serotoninefunctie herstellen. De auditieve verwerking normaliseert. De amygdala kalmeert. Het brein krijgt weer meer capaciteit om signalen te reguleren in plaats van te versterken.
Hormonale ondersteuning is echter één mogelijke ingang niet de enige. Tinnitus tijdens de perimenopauze vraagt om een blik op het gehele systeem: het oor, het brein, het hormonale klimaat, én de mate van stress en emotionele belasting.
Meerdere systemen, meerdere ingangen
Tinnitus laat zich niet vangen in één oorzaak. Zeker niet tijdens een periode waarin zoveel tegelijk verandert. Het is een samenspel van systemen: het oor dat de input levert, het brein dat de verwerking doet, het limbisch systeem dat er betekenis aan geeft, en het hormonale systeem dat de toon zet waarbinnen dat allemaal plaatsvindt.
Dat maakt het complex, maar ook veelbelovend. Want waar meerdere systemen betrokken zijn, zijn er ook meerdere plekken waar verandering mogelijk is. Soms via hormonen. Soms via het zenuwstelsel. Soms via de manier waarop het brein leert het geluid anders te beoordelen.
Tinnitus verdwijnt zelden omdat je het negeert. Het verdwijnt wanneer het brein het niet meer nodig heeft om alarm te slaan.
Geen defect, maar een signaal
Mijn cliënte, de vrouw die wakker lag, hoort het geluid nog steeds. Maar ze beschrijft het anders dan aan het begin. ‘Het is er,’ zegt ze, ‘maar het heeft me niet meer.’ Ze slaapt beter. Ze begrijpt beter wat er in haar brein gebeurt. En dat begrip, zo blijkt keer op keer, is zelf al een deel van de behandeling.
Tinnitus tijdens de perimenopauze is geen teken dat er iets fundamenteel mis is. Het is een signaal van een systeem in transitie, een brein dat zijn weg zoekt in een hormonaal landschap dat verandert. Met de juiste begeleiding kan dat brein leren het geluid weer naar de achtergrond te sturen, waar het altijd al thuishoorde.
HEB JE LAST VAN OORSUIZEN?
In mijn praktijk onderzoek ik samen met cliënten hoe factoren zoals spanning, stress en het zenuwstelsel een rol kunnen spelen bij tinnitus.
Wil je weten of dit ook bij jou speelt?
👉 Plan aansluitend een vrijblijvend adviesgesprek in!
👉 Of, lees meer over de Stressortherapie en dit mogelijk een oplossing kan bieden!
Over de auteur Martin Springvloed is van origine fysiotherapeut en begeleidt mensen met chronische pijn- en stressklachten. In zijn werk combineert hij lichaamsgerichte therapie met inzichten uit neuroplasticiteit & stressfysiologie.
