8. Herstel begint waar je lijf zich veilig voelt
Over hoogsensitiviteit, centrale sensitisatie en waarom tinnitus vaak erger wordt onder spanning
Door Martin Springvloed
Er is een advies dat mensen met tinnitus keer op keer krijgen: negeer het geluid. Train jezelf om er niet op te letten. Zoek afleiding. Ga door met je leven.
Voor een deel van de mensen werkt dat. Het brein went, het signaal verliest zijn urgentie en verdwijnt naar de achtergrond. Habituatie, noemen onderzoekers dat.
Hoogsensitieve mensen horen daar zelden bij.
Een zenuwstelsel dat van nature dieper verwerkt en scherper waarneemt, laat zich moeilijk overtuigen dat een aanhoudend signaal onbelangrijk is. De strategie van negeren vraagt om een brein dat goed is in wegfilteren. Terwijl een hoogsensitief brein juist is aangelegd om alles binnen te laten, te wegen en te verwerken. Het advies om het geluid te negeren is dan alsof je iemand met een uitzonderlijk fijn gehoor vraagt te doen alsof hij doof is.
Herstel voor hoogsensitieve mensen vraagt om een andere benadering.
Minder aanpassen, meer begrijpen. Minder doorduwen, meer luisteren naar wat het systeem nodig heeft.
Wat veel mensen met tinnitus wél herkennen, is iets anders.
Dat het geluid erger wordt wanneer ze gespannen zijn.
Na een drukke werkweek.
Tijdens periodes van stress.
Wanneer ze te lang zijn doorgegaan.
Na conflicten, slecht slapen of voortdurend “aan” staan.
En opvallend vaak gaat dat samen met lichamelijke spanning: een strakke kaak, gespannen nekspieren, druk rond het oor, hoofdpijn of het gevoel dat het lichaam nooit echt ontspant.
Die herkenning is belangrijk. Want tinnitus ontstaat lang niet altijd alleen in het oor. Vaak speelt het zenuwstelsel zelf een veel grotere rol.
Dat sluit aan bij wat artsen en onderzoekers zoals Gabor Maté al jaren beschrijven: het lichaam en het zenuwstelsel dragen langdurige stress vaak veel langer mee dan we zelf beseffen. Zeker wanneer iemand gevoelig is, veel verantwoordelijkheid draagt of structureel over zijn grenzen heen leeft, kan het lichaam signalen gaan geven nog vóór iemand mentaal doorheeft hoeveel spanning er eigenlijk opgebouwd is.
Wanneer de voeler te scherp komt te staan
In de pijnwetenschap en neurologie bestaat een begrip dat steeds vaker wordt gebruikt bij chronische klachten: centrale sensitisatie.
Dat betekent simpel gezegd dat het zenuwstelsel gevoeliger wordt afgesteld. De “voeler” van het systeem komt scherper te staan. Prikkels die normaal gesproken gefilterd of gedempt worden, blijven nu nadrukkelijk aanwezig.
Dat zien we niet alleen bij chronische pijn, maar ook bij tinnitus, overprikkeling, overgevoeligheid voor geluid en licht, spanningshoofdpijn, vermoeidheidsklachten en vaak ook duizeligheid of druk op het oor.
Bij langdurige spanning gebeurt er namelijk iets neurobiologisch:
- de hersenen blijven alert op mogelijke dreiging;
- spieren rondom nek, schouders en kaak blijven aangespannen;
- het limbisch systeem blijft actief;
- het lichaam krijgt minder momenten van echte rust;
- en het filtermechanisme van het brein raakt overbelast.
Daardoor kan een intern signaal, zoals tinnitus, steeds moeilijker naar de achtergrond verdwijnen.
Veel mensen merken dat heel concreet in hun lichaam. Het geluid neemt toe wanneer de kaak zich aanspant. Wanneer de schouders omhoog kruipen. Wanneer ze onvoldoende herstellen van stress of voortdurend “aan” blijven staan. Juist daarom sloegen de eerdere artikelen over kaakspanning, nekklachten en de verbinding met het oor bij zoveel mensen aan: het is herkenbaar, tastbaar en lichamelijk voelbaar.
Het lichaam probeert je niet tegen te werken
Wat belangrijk is om te begrijpen, is dat een overgevoelig zenuwstelsel niet betekent dat er iets “kapot” is.
Het zenuwstelsel probeert juist te beschermen.
Alleen doet het dat soms té goed.
Bij mensen die gevoelig zijn, veel verantwoordelijkheid dragen, perfectionistisch zijn of voortdurend rekening houden met anderen, zien we vaak dat het systeem langere tijd onvoldoende herstelmomenten krijgt. Het lichaam blijft in een lichte of meer dan gemiddelde staat van paraatheid staan. En hoe langer dat duurt, hoe gevoeliger het systeem wordt voor geluid, spanning en interne signalen.
Het interessante is dat hoog-sensitieve mensen met oorsuizen dit vaak intuïtief al weten.
Ze zeggen dingen als:
- “Het wordt erger als ik te veel van mezelf heb gevraagd.”
- “Na stress suist het harder.”
- “In vakanties wordt het soms rustiger, of eerst juist onrustig, omdat er eindelijk gelegenheid is.”
- “Als mijn nek en kaak ontspannen, zakt het geluid wat.”
Dat zijn geen toevalligheden. Dat zijn aanwijzingen van een zenuwstelsel dat reageert op belasting.
Zes leefstijlpijlers voor een hoogsensitief zenuwstelsel in balans
Herstel van een overprikkeld zenuwstelsel vraagt om meer dan ontspanningsoefeningen. De biochemische basis waarop neurotransmitters worden aangemaakt, wordt sterk bepaald door dagelijkse leefstijlkeuzes. Vanuit de KPNI-benadering (Klinische PsychoNeuroImmunologie) zijn er zes pijlers die direct bijdragen aan een betere balans, ook bij tinnitus en hoogsensitiviteit.
Kleine dagelijkse keuzes hebben grote invloed op hoe het zenuwstelsel functioneert. Geen van deze adviezen vervangt medische zorg, maar samen vormen ze een stevige basis voor herstel.
Neurotransmitters zoals GABA, serotonine en dopamine worden aangemaakt uit aminozuren, de bouwstenen van eiwitten. Eet dagelijks voldoende eiwitrijke voeding (eieren, vis, peulvruchten, noten, gevogelte) en vul dit aan met antioxidantrijke en felgekleurde groenten en fruit. Vermijd zoveel mogelijk bewerkte voeding, snelle suikers en smaakversterkers, die de darmflora verstoren en de neurotransmitterbalans negatief beïnvloeden.
Voor een hoogsensitief zenuwstelsel werkt ritmische, rustgevende beweging het best: wandelen, fietsen, dansen, yoga. Deze vormen van beweging activeren specifiek de GABA en serotonineproductie en stimuleren de nervus vagus. Zware krachttraining of intensieve sporten kunnen bij een overprikkeld systeem juist meer stress toevoegen. Buiten bewegen combineert beweging met daglicht en natuur, twee krachtige regulatoren van het circadiaanse ritme.
Chronische stress verhoogt de behoefte aan micronutriënten voor herstel en verstoort direct de GABA-glutamaat-balans. Stressmodulatie begint bij het herkennen van de eigen valkuilen: perfectionisme, moeilijk nee zeggen, jezelf wegcijferen. Bewust kiezen voor wat energie geeft in plaats van wat energie kost, is een van de krachtigste interventies voor een hoogsensitief zenuwstelsel. Zet regelmatig je smartphone op stil en creëer dagelijks stille momenten zonder prikkels.
Slaap is geen luxe maar een biologische noodzaak voor zenuwstelselherstel. Tijdens diepe slaap herstelt de GABA-functie, worden neurotransmitters aangevuld en verwerkt het brein de indrukken van de dag. Een vast slaappatroon, op dezelfde tijd naar bed en opstaan, ondersteunt het circadiaanse ritme en de hormoonbalans. Vermijd schermen minstens een uur voor het slapen en zorg voor een koele, donkere en rustige slaapkamer.
Hoogsensitieve mensen zeggen structureel te veel ja, doen te veel dingen tegelijk en vergeten zichzelf in het proces. Passend gedrag betekent: luisteren naar je eigen signalen en daar naar handelen. Zeg vaker nee, doe minder dingen tegelijk en spreek jezelf meer uit. Wees mild voor jezelf, straf jezelf niet voor wat je niet hebt gedaan. Besteed aandacht aan wat goed gaat, ook als het klein is.
De omgeving waarin je leeft heeft directe invloed op je zenuwstelsel. Tijd in de natuur verlaagt cortisol, activeert de nervus vagus en kalmeert het limbisch systeem. Fysiek contact en echte verbinding met anderen, niet via schermen, ondersteunen de serotonineproductie. Investeer in vriendschappen die energie geven. Vermijd omgevingen en relaties die structureel energie kosten zonder iets terug te geven.
Een hoogsensitief zenuwstelsel vraagt om een omgeving en een leefstijl die passen bij zijn gevoeligheidsdrempel. Dat is geen beperking, maar een uitnodiging om bewuster te leven op de maat van wie je werkelijk bent. Kleine dagelijkse keuzes maken over tijd een groot verschil.
Gebaseerd op de KPNI-benadering (Klinische PsychoNeuroImmunologie) · Dit blok is informatief van aard en geen medisch advies. Raadpleeg bij aanhoudende klachten altijd een arts of specialist.
Meer dan alleen het lichaam
Tegelijkertijd gaat centrale sensitisatie vaak verder dan alleen spieren, houding, leefstijl of overbelasting.
Wat het zenuwstelsel langdurig op scherp houdt, heeft regelmatig ook te maken met innerlijke spanning: voortdurend alert zijn, jezelf aanpassen, moeilijk kunnen ontspannen of het gevoel hebben altijd “aan” te moeten staan.
In een eerder artikel over het limbisch systeem en tinnitus schreef ik uitgebreider over hoe emotionele stress en langdurige overactivatie van het alarmsysteem van de hersenen tinnitus kunnen versterken. Dat artikel vormt eigenlijk de psychologische verdieping onder deze lichamelijke laag.
Maar juist bij tinnitus is het belangrijk om mensen stap voor stap mee te nemen.
Want de meeste mensen herkennen eerst het lichamelijke stuk. De gespannen kaak. De druk op het oor. De vermoeidheid. Het overactieve zenuwstelsel.
En dat is ook logisch. Het lichaam is vaak de eerste ingang naar herstel.
Wat herstel concreet vraagt
Herstel voor hoogsensitieve mensen met tinnitus is geen kwestie van één interventie. Het is een proces van meerdere lagen, waarbij het zenuwstelsel stap voor stap leert dat ontspanning veilig is.
In de begeleiding die ik bied, werken we aan zenuwstelselregulatie via ademhaling en de nervus vagus, aan het herkennen en verzachten van de innerlijke criticus, aan het herstellen van de verbinding met het eigen lichaam en zijn signalen, en aan het bouwen van een dagelijks ritme dat past bij een hoogsensitief zenuwstelsel in plaats van ertegen in te gaan.
Het doel is zelden dat het geluid volledig verdwijnt, al gebeurt dat bij sommige mensen. Het doel is dat het geluid zijn grip verliest. Dat het er soms is, maar de dag niet meer bepaalt. Dat er ruimte ontstaat voor alles wat ook aanwezig is: rust, verbinding, plezier, lichtheid.
Hoogsensitieve mensen verdienen geen behandeling die hen vraagt te worden wie ze niet zijn. Ze verdienen begeleiding die hen helpt volledig te zijn wie ze al zijn, op een manier die duurzaam is.
Het mooiste moment in mijn werk is wanneer iemand zegt: ik hoor het geluid nog wel, maar ik ben het niet meer. Dat is herstel.
Van een leven vanuit aanpassing naar leven vanuit jezelf
Tinnitus en andere chronische klachten ontstaan zelden puur door lichamelijke schade. Wanneer een psychologische stressor in het systeem blijft hangen, houdt het limbisch systeem een toestand van verhoogde alertheid in stand. Het zenuwstelsel raakt gesensitiseerd. De voeler staat te scherp afgesteld. Herstel begint wanneer die stressor zijn grip verliest.
Het limbisch systeem blijft overactief zolang een negatief zelfbeeld de boventoon voert. Het kantelpunt ontstaat wanneer iemand zijn patroon werkelijk herkent en erkent, en vanuit veiligheid durft te bewegen richting zijn eigen gevoel en wil. Op dat moment verliest het signaal zijn functie. De voeler hoeft niet langer zo scherp te staan.
Gebaseerd op de Stressortherapie van Marten Klaver & Lotte Dikken · Dit blok is informatief van aard en geen medisch of psychologisch advies.
Het achtste artikel in de reeks
Dit is het achtste artikel in de reeks over tinnitus. De vorige zeven beschreven nekspanning en de kaak, het limbisch systeem, hormonen, de innerlijke criticus, de oorspieren, de nervus vagus en de verbinding tussen hoogsensitiviteit en tinnitus. Dit artikel sluit die reeks af met de meest persoonlijke vraag van allemaal: wat vraagt jouw zenuwstelsel werkelijk om te kunnen herstellen?
De reeks heeft laten zien dat tinnitus zelden één oorzaak heeft. Het is een samenspel van systemen, elk met hun eigen ingang voor verandering. Voor hoogsensitieve mensen geldt dat dit samenspel fijner is afgesteld, dieper gaat en meer vraagt. Maar het kan ook meer opleveren, wanneer de begeleiding aansluit bij wie je werkelijk bent.
Toekomstige artikelen gaan onder andere in op de rol van darmgezondheid, het immuunsysteem en mindfulness als verdieping van dit fundament. Maar de kern is hier gelegd: het lichaam als spiegel, het gevoel als ingang, en veiligheid als voorwaarde voor verandering.
Heb je last van oorsuizen?
In mijn praktijk onderzoek ik samen met cliënten hoe factoren zoals spanning, stress en het zenuwstelsel een rol kunnen spelen bij tinnitus.
Wil je weten of dit ook bij jou speelt?
👉 Plan aansluitend een vrijblijvend adviesgesprek in!
👉 Of, lees hier meer over de Stressortherapie en of dit mogelijk een oplossing kan bieden!
Over de auteur
Martin Springvloed is, van origine, fysio,- en hypno,-therapeut en begeleidt mensen met chronische pijn- en stressklachten. In zijn werk combineert hij lichaamsgerichte therapie met inzichten uit mind-body geneeskunde en emotionele regulatie.
