7. Waarom jouw oor luider spreekt
Over hoogsensitiviteit, een overprikkeld zenuwstelsel en de verrassende verbinding met tinnitus.
Door Martin Springvloed
Ik weet het nog zo goed, ik was een jaar of zeven. We zaten met het gezin voor de televisie, te kijken naar ‘ Zeg ‘ns Aaa’ één van die gezellige Nederlandse avondprogramma’s opgenomen voor een live publiek dat om alles lachte. Als Mien Dobbelsteen dan weer eens de mist inging, dook ik achter de bank.
Het was niet van de schrik, maar vanuit plaatsvervangende schaamte. Ondanks dat ik wist dat het gespeeld werd, voelde ik het zo sterk dat ik er niet tegen kon. M’n ouders snapten er niks van. Ik zelf eigenlijk ook niet. Zo ging dit met verschillende situaties die van de buis straalde en ook in het dagelijks leven.
Een paar jaar daarvoor bijvoorbeeld, op een kinderverjaardag zat ik te huilen bij een Disney-film. Een scene van ‘ Frank en Vrij’ , terwijl de rest van de kinderen minder intens reageerde. Op zwangerschapsbezoek bij een juf van de basisschool maakte ik een terloopse opmerking, iets in de trant van: ‘Als er maar niets mis mee is.’ Toen het kindje later met een afwijking werd geboren, voelde ik me schuldig. Alsof ik het had veroorzaakt. Maar eigenlijk had ik gewoon iets gevoeld wat anderen niet voelden.
Later in mijn puberteit heb ik die gevoeligheid bewust geprobeerd te dempen. Ik wist niet wat het was, maar wel dat het soms te veel was. Te luid. Te intens. Te alles.
Ik heb het nooit zo benoemd. Maar terugkijkend herken ik mezelf in wat we tegenwoordig hoogsensitiviteit noemen. Ik zou het zelf gewoon sensitief noemen. Voor mij is het immers normaal. En inmiddels zie ik het ook terug bij een groot deel van de mensen die bij mij komen met tinnitus.
Hoogsensitiviteit: geen stoornis, maar een variant
Hoogsensitiviteit is geen diagnose. Het is geen aandoening die behandeld moet worden. Het is een aangeboren persoonlijkheidskenmerk dat beschrijft hoe een zenuwstelsel informatie verwerkt. Dit geeft Elain Aron ook aan, een Psychologe die in de jaren ’90 onderzoek naar heeft gedaan en hier meerdere boeken over heeft geschreven.
Hoogsensitieve mensen verwerken prikkels dieper, uitgebreider en nauwkeuriger dan gemiddeld. Ze merken subtiele nuances op die anderen ontgaan. Ze zijn empathisch, betrokken, intuïtief. Ze denken door waar anderen al lang zijn gestopt. En ze voelen het wanneer iemand iets niet zegt, maar het wel meent.
Neurologisch onderzoek laat zien dat bij hoogsensitieve mensen meer hersengebieden actief zijn wanneer een prikkel binnenkomt. Het brein filtert minder weg. Alles komt binnen, en alles wordt verwerkt.
Dat is een gave. Maar het is ook een uitdaging in een wereld die is ingericht op de gemiddelde prikkeldrempel.
Een hoogsensitief zenuwstelsel is niet defect. Het is afgesteld op een andere frequentie. Fijner, scherper, dieper. Maar ook gevoeliger voor overbelasting.
Wat er gebeurt als het te veel wordt
Wanneer een hoogsensitief zenuwstelsel structureel meer binnenkrijgt dan het kan verwerken, raakt het overbelast. Zeker niet plotseling, maar sluipend. Jaar na jaar, vergadering na vergadering, feestje na feestje, waarbij je je steeds sneller wilt terugtrekken.
Het limbisch systeem, het deel van de hersenen dat betrokken is bij emoties, dreigingsdetectie en betekenisgeving, blijft dan voortdurend actief. De amygdala staan op scherp. Cortisol en glutamaat stijgen. GABA, de rem op overprikkeling, verzwakt.
Het zenuwstelsel raakt chronisch in een staat van waakzaamheid. En in die staat van waakzaamheid filteren de hersenen minder. Signalen die normaal gesproken naar de achtergrond verdwijnen, komen op de voorgrond.
Inclusief interne signalen. Zoals het geluid dat het auditieve systeem altijd al produceerde, maar dat het brein normaal gesproken negeert.
Tinnitus bij hoogsensitieve mensen is in dat licht zelden een probleem van het oor. Het is een symptoom van een zenuwstelsel dat al te lang te veel heeft verwerkt, en waarvan de rem is versleten.
De verbinding die zelden wordt gemaakt
In de reguliere behandeling van tinnitus wordt hoogsensitiviteit zelden meegenomen. Het geluid wordt onderzocht, het gehoor getest, de anatomie bekeken. Maar de vraag of iemand een zenuwstelsel heeft dat structureel gevoeliger is afgesteld, wordt nauwelijks onderzocht.
Wat ik in mijn praktijk zie: hoogsensitieve mensen met tinnitus hebben vaak al jaren geleefd in een staat van chronische overprikkeling. Ze hebben geleerd om door te zetten, aan te passen, te functioneren. Ze zijn uitstekend geworden in het negeren van hun eigen signalen.
Op een dag is er dan dat geluid. Dat hardnekkige, onophoudelijke geluid dat weigert te verdwijnen. Vaak spelen andere lichamelijke klachten ook een rol in de symfonie van haarden die er zijn ontstaan. Of tegelijk of in opstapelende volgorde.
Dit is niet zomaar een geluid. Het is het eindpunt van een lang proces van overbelasting dat steeds is genegeerd.
Herken jij dit patroon?
Je bent snel overprikkeld in drukke omgevingen, na lange dagen of bij veel sociale contacten.
Je voelt emoties van anderen sterk aan, soms sterker dan die van jezelf.
Je hebt veel hersteltijd nodig na inspanning, ook als de inspanning niet fysiek was.
Rust voelt soms onverdiend, terwijl je er juist het hardst aan toe bent.
Je tinnitus is duidelijk erger op drukke dagen en stiller na echte ontspanning.
Je bent je eigen strengste beoordelaar en luistert beter naar anderen dan naar jezelf.
CopyHSP: wat de wetenschap zegt over hoogsensitiviteit als persoonlijkheidskenmerk
Hoogsensitiviteit wordt soms afgedaan als een modeverschijnsel of een zelfdiagnose. Maar de wetenschappelijke basis is steviger dan veel mensen denken. Hier is wat het onderzoek laat zien.
Hoogsensitiviteit is geen stoornis, geen diagnose en geen zwakte. Het is een aangeboren variatie in hoe het zenuwstelsel informatie verwerkt, aanwezig bij circa 15 tot 20 procent van de bevolking.
Sinds de Amerikaanse klinisch psychologe Elaine Aron in 1997 het eerste wetenschappelijke artikel schreef over hoogsensitiviteit, zijn er meer dan honderd wetenschappelijke onderzoeken gedaan naar deze eigenschap. Uit dat onderzoek weten we dat hoogsensitiviteit een eigenschap is waarbij mensen meer informatie uit hun omgeving waarnemen, dit diepgaander verwerken en een intense impact ervaren. Aron beschreef vier kenmerken met het acroniem DOES: Diepgaande verwerking, Overprikkeling, Emotionele intensiteit en Subtiele prikkels opmerken.
Diverse fMRI-studies tonen aan dat het brein van hoogsensitieve personen anders werkt. Bij HSP-ers is er sprake van verhoogde activiteit in gebieden die betrokken zijn bij diepgaande verwerking, empathie en aandacht, zoals de insula, de cingulate cortex en prefrontale hersengebieden. Dit verklaart waarom hoogsensitieve mensen zowel meer opmerken als meer verwerken, en daardoor ook sneller overbelast raken.
Hoogsensitiviteit is genetisch bepaald. Het gen 5-HTTLPR speelt een rol in het vervoer van serotonine en is verantwoordelijk voor de heropname van serotonine in de contactplaatsen tussen neuronen. Serotonine beïnvloedt geheugen, zelfvertrouwen, slaap, emoties en pijn. Een te laag niveau kan ervoor zorgen dat pijnprikkels minder goed worden verwerkt. Dit legt een directe brug naar de verhoogde prikkelgevoeligheid die hoogsensitieve mensen ervaren.
Internationaal wordt hoogsensitiviteit steeds meer erkend als een waardevolle persoonlijkheidseigenschap. Het begrip overlapt gedeeltelijk met introversie maar is er niet mee gelijk. Hoogsensitiviteit heeft zowel een sensorische als een emotionele dimensie en komt voor bij zowel introverte als extraverte mensen. In de Nederlandse neuropsychologie wordt het, in lijn met dit internationale beeld, gezien als een persoonlijkheidskenmerk dat vraagt om erkenning en aanpassing van de omgeving, niet om behandeling.
Hoogsensitiviteit is wetenschappelijk onderbouwd als aangeboren eigenschap van het zenuwstelsel. Het is geen diagnose, geen stoornis en geen zwakte, maar een normale variatie in hoe het brein informatie verwerkt. Begrip en erkenning van deze eigenschap zijn de eerste stap naar een leven dat past bij het zenuwstelsel dat iemand heeft.
Bronnen: Elaine Aron (1997), Journal of Personality and Social Psychology · Jagiellowicz e.a. (2011), fMRI-onderzoek naar neurale basis hoogsensitiviteit · Pluess (2015), genetisch onderzoek 5-HTTLPR · Dit blok is informatief van aard en geen medisch advies.
De Canadese arts en traumadeskundige Gabor Maté voegt hieraan een nuancering toe die de praktijk herkent. Hoogsensitiviteit is aangeboren, maar of het een kracht of een last wordt, hangt sterk af van hoe veilig de vroege omgeving was. Kinderen die van nature meer voelen, maar opgroeien in een omgeving die dat niet erkent, leren al vroeg hun gevoeligheid te verbergen of te onderdrukken. Die aanpassingsstrategie kost het zenuwstelsel energie, jarenlang, soms decennialang. Tinnitus kan in dat licht worden gezien als het moment waarop de rekening wordt gepresenteerd.
Van last naar kracht
Ik heb mijn eigen hoogsensitiviteit lang als last gezien. Als iets wat ik moest managen, dempen, omzeilen. Pas later ontdekte ik dat het ook mijn grootste professionele kracht is.
Het vermogen om mee te voelen met mensen. Om aan te voelen wat er onder de oppervlakte speelt. Om mensen tijdens een begeleide meditatie of innerlijk kind therapie real-time te volgen en bij te sturen. Dat is geen techniek die ik heb geleerd. Het is wie ik ben.
Hetzelfde geldt voor de mensen die bij mij komen. Hun hoogsensitiviteit is niet het probleem. Het is vaak juist de bron van hun empathie, hun creativiteit, hun diepgang. Maar het vraagt om een andere manier van leven dan de wereld van hen verwacht.
Een zenuwstelsel dat dieper voelt, heeft ook diepere rust nodig. Meer stille momenten. Meer ruimte om te verwerken. Minder van het constante moeten en presteren.
Hoogsensitiviteit is geen zwakte. Het is een kracht die vraagt om een andere omgeving, een ander ritme en een andere manier van naar zichzelf luisteren.
Wat dit betekent voor tinnitus en herstel
Als hoogsensitiviteit een rol speelt bij tinnitus, dan verandert ook wat herstel vraagt. Niet harder werken aan het geluid. Niet meer discipline. Maar juist minder.
Minder zelfkritiek. Minder moeten. Minder aanpassen aan een wereld die is ingericht op een andere prikkeldrempel.
Tegelijk vraagt het om meer van wat het zenuwstelsel werkelijk nodig heeft: veiligheid, ritme, verbinding met het eigen lichaam. Ruimte om te voelen wat er gevoeld wil worden, zonder het meteen te analyseren of weg te maken.
In mijn begeleiding werk ik met hoogsensitieve mensen via zenuwstelselregulatie, ademwerk en limbische therapie. Niet om de gevoeligheid weg te nemen, maar om het zenuwstelsel te helpen leren dat het veilig is om te ontspannen. Dat niet alles een bedreiging is. Dat het geluid niet bestreden hoeft te worden.
Wanneer een hoogsensitief zenuwstelsel eindelijk tot rust komt, verdwijnt tinnitus vaak naar de achtergrond. Het oor verandert daarbij niet. Het brein stopt met alarm slaan.
Het oor spreekt luider bij mensen die altijd meer hebben gevoeld dan anderen. De vraag is niet: hoe zet ik het geluid uit? Maar: hoe help ik mijn systeem eindelijk tot rust te komen?
Een zevende laag in het tinnitusplaatje
Dit is het zevende artikel in de reeks over tinnitus. De vorige zes beschreven nekspanning en de kaak, het limbisch systeem, hormonen, de innerlijke criticus, de oorspieren en de nervus vagus. Hoogsensitiviteit voegt een fundamentele laag toe die door al die andere lagen heen loopt.
Hoogsensitiviteit is namelijk niet zozeer een extra oorzaak naast de andere. Het is de onderliggende eigenschap van het zenuwstelsel die al die andere factoren versterkt. Een hoogsensitief zenuwstelsel reageert sterker op stress, raakt sneller limbisch ontregeld, verliest sneller vagale tonus en maakt sneller de omslag van filterend naar versterkend.
Begrijpen dat je hoogsensitief bent, en dat je tinnitus daarmee samenhangt, is voor veel mensen al een grote stap. Niet als excuus. Maar als erkenning. Als het begin van een andere relatie met jezelf en je lichaam.
In het volgende artikel ga ik dieper in op wat herstel concreet vraagt voor een hoogsensitief zenuwstelsel. En waarom de standaard adviezen bij tinnitus voor HSP-ers vaak juist averechts werken.
Heb je last van oorsuizen?
In mijn praktijk onderzoek ik samen met cliënten hoe factoren zoals spanning, stress en het zenuwstelsel een rol kunnen spelen bij tinnitus.
Wil je weten of dit ook bij jou speelt?
👉 Plan aansluitend een vrijblijvend adviesgesprek in!
👉 Of, lees hier meer over de Stressortherapie en of dit mogelijk een oplossing kan bieden!
Over de auteur
Martin Springvloed is, van origine, fysio,- en hypno,-therapeut en begeleidt mensen met chronische pijn- en stressklachten. In zijn werk combineert hij lichaamsgerichte therapie met inzichten uit mind-body geneeskunde en emotionele regulatie.
