5. Het geluid van spanning, door de kleinste spieren van het lichaam
Over twee vergeten spieren in het middenoor, de stille invloed van stress en waarom het lichaam soms hoorbaar wordt.
Door Martin Springvloed
Hij beschreef het als een brom die nergens vandaan leek te komen. Niet van buiten, het verkeer, de buren, de koelkast. Van binnen. Ergens diep achter zijn oren, of misschien in zijn kaak, of in zijn hoofd. Hij wist het zelf niet precies. Wat hij wel wist: het was er ’s ochtends al als hij wakker werd, en het was er ’s avonds nog als hij probeerde te slapen.
Hij had zijn gehoor laten testen. Prima, zei de audioloog. Geen beschadiging, geen verlies, alles normaal. Ook bij de KNO arts werden er geen noemenswaardige afwijkingen gevonden.
En toch dat geluid.
Wat zijn audioloog hem niet had verteld en wat hij pas later zou ontdekken, is dat tinnitus lang niet altijd begint met een beschadigd oor. Soms begint het ergens anders. In spieren zo klein dat je ze nauwelijks kunt zien. In een zenuwstelsel dat al te lang op scherp heeft gestaan.
De kleinste spier van het lichaam
Diep in het middenoor, verscholen achter het trommelvlies, bevindt zich de musculus stapedius. Het is de kleinste skeletspier in het menselijk lichaam, kleiner dan een rijstkorrel. Samen met zijn buurman, de tensor tympani, vormt hij een subtiel mechanisme dat decennialang nauwelijks aandacht kreeg in de klinische praktijk.
Wat doen deze spieren? Ze reguleren geluid. Ze beïnvloeden de spanning op het trommelvlies en de gehoorbeentjes, beschermen het oor tegen plotselinge harde geluiden, en dempen interne geluiden, het kauwen op een boterham, het geluid van je eigen stem. Zonder dat je het merkt, werken ze voortdurend op de achtergrond.
Maar ze doen nog iets. Iets wat lange tijd over het hoofd werd gezien.
De oorspieren reageren niet alleen op geluid. Ze staan ook onder directe invloed van het zenuwstelsel en daarmee van stress.
De twee kleinste spieren van het lichaam, en hun grote rol bij tinnitus
Anatomische doorsnede van het middenoor, met links de gehoorgang en rechts een vergroting van de gehoorbeentjes, de Musculus Tensor Tympani en de Musculus Stapedius.
In het middenoor bevinden zich twee spieren die in de reguliere geneeskunde zelden worden besproken. Ze zijn zo klein dat ze met het blote oog nauwelijks zichtbaar zijn. Maar in het verhaal van tinnitus spelen ze een verrassend grote rol.
Ze reguleren geluid. Ze beschermen het oor. En ze staan onder directe invloed van stress, zonder dat je het merkt.
De twee spieren op een rij:
De kleinste skeletspier van het menselijk lichaam. Hij zit vast aan de stijgbeugel, het kleinste botje in het lichaam, en wordt aangestuurd door de nervus facialis. Zijn taak: het oor beschermen tegen harde geluiden en de overdracht van geluid via de gehoorbeentjes reguleren.
Iets groter, maar even onbekend. Hij zit vast aan de hamer, het eerste gehoorbeentje, en wordt aangestuurd door de nervus trigeminus. Hij reguleert de spanning op het trommelvlies en dempt interne geluiden zoals kauwen en slikken.
Waarom stress deze spieren raakt
De nervus facialis en nervus trigeminus spelen ook een rol bij kaakspanning en stressreacties. Chronische spanning in het zenuwstelsel werkt daardoor direct door naar de spieren in het middenoor, zonder dat je het bewust voelt.
Wanneer de oorspieren langdurig aangespannen blijven, verandert de mechanische overdracht van geluid. Lage frequenties kunnen anders worden waargenomen, als een brom, een druk of een vol gevoel in het oor.
Wanneer de oorspieren hun regulerende functie verliezen, kan het systeem minder goed dempen. Normale geluiden komen dan harder binnen dan bedoeld, een verschijnsel dat hyperacusis wordt genoemd.
De oorspieren zijn geen passief onderdeel van het gehoor. Ze staan onder directe invloed van het zenuwstelsel, en daarmee van stress, spanning en emotionele belasting. Tinnitus begint niet altijd in het oor. Soms begint het in het systeem dat het oor aanstuurt.
Dit blok is informatief van aard en geen medisch advies. Raadpleeg bij twijfel een arts of specialist.
De zenuwen die alles verbinden
De musculus stapedius wordt dus aangestuurd door de nervus facialis, de aangezichtszenuw. De tensor tympani door de nervus trigeminus, de drielingzenuw. En precies daar wordt het verhaal interessant.
Want deze zenuwen zijn zoals eerder benoemt niet alleen betrokken bij gehoor. Ze spelen ook een rol bij kaakspanning, gezichtsuitdrukkingen, stressreacties en emotionele verwerking. Ze zijn, met andere woorden, diep verweven met het systeem waarmee we de wereld waarnemen en beoordelen.
Wanneer het lichaam onder aanhoudende spanning staat, door stress, slaaptekort, emotionele belasting of een zenuwstelsel dat maar niet tot rust komt, kan die spanning zich onbewust vertalen naar het middenoor. De oorspieren raken chronisch aangespannen. En dat heeft gevolgen voor hoe geluid wordt waargenomen.
Wat er verandert als oorspieren te lang aangespannen blijven
De mechanische overdracht van geluid via de gehoorbeentjes verandert subtiel.
Lage frequenties kunnen anders worden waargenomen — als een brom, een druk of een vol gevoel.
De akoestische reflex, de automatische beschermreactie op harde geluiden, functioneert minder soepel.
Het systeem dat geluid zou moeten reguleren, raakt zelf ontregeld.
Wanneer het volume omhoog lijkt te gaan
Bij sommige mensen leidt deze ontregeling niet tot een piep of een brom, maar tot iets anders: een plotselinge overgevoeligheid voor geluid. Normale geluiden worden te hard. Bestek op een bord. Een dichtslaande deur. Stemmen in een drukke ruimte.
Dit wordt hyperacusis genoemd — een klacht die vaak samen optreedt met tinnitus, en die voor veel mensen minstens zo ontwrichtend is. De verklaring ligt in hetzelfde mechanisme: wanneer de oorspieren hun regulerende functie verliezen, verliest het systeem zijn vermogen om geluid te dempen en te doseren. Alles komt harder binnen dan bedoeld.
Het oor is dan niet kapot. Maar het systeem dat het oor aanstuurt staat op hol.
Spanning die hoorbaar wordt
Wat dit onderwerp zo fascinerend maakt, is de brug die het slaat tussen lichamelijke spanning en zintuiglijke beleving. Stress is geen abstract begrip — het is een fysiologische toestand die zich uitdrukt in het lichaam. In verhoogde spierspanning. In een ademhaling die te hoog zit. In een kaak die ’s nachts knarst zonder dat je het weet.
En blijkbaar, zo laat dit mechanisme zien, ook in het middenoor.
Het lichaam houdt als het ware de rem ingedrukt, lang nadat de gevaarlijke situatie voorbij is. Het zenuwstelsel blijft in staat van paraatheid. En die paraatheid heeft een geluid.
Soms spreekt het lichaam niet in pijn of vermoeidheid, maar spreekt het in geluid.
Dit verklaart ook waarom zo veel mensen merken dat tinnitus verergert in periodes van stress, slaaptekort of emotionele belasting en afneemt in rust, vakantie of na een goede nacht slapen. Het geluid zelf verandert niet, maar het systeem dat het geluid produceert en versterkt komt eindelijk even tot rust.
Ruimte maken voor verandering
Als spanning een rol speelt, betekent dat ook dat er ruimte is voor verandering. In plaats van door een technische ingreep aan het oor, wat af en toe ook behulpzaam kan zijn, ook via het systeem dat het oor aanstuurt.
Veel mensen merken verbetering wanneer ze werken aan ontspanning van kaak en nekspieren, een rustiger adempatroon, activatie van de nervus vagus en bewuster omgaan met stressreacties. Dat hoeft niet door het geluid ‘weg te trainen’, dat is zelden hoe het bij mij werkt. Echter wel door het zenuwstelsel te helpen uit de chronische spanningsstand te komen.
Wanneer het systeem rustiger wordt, verandert ook wat het doorstuurt en wat het versterkt.
Een vijfde laag in het tinnitusplaatje
Dit artikel is het vijfde in een reeks over tinnitus. In de vorige vier stonden het limbisch systeem, hormonen, nekspanning en de oorspieren centraal. Progesteron en GABA voegen een nieuwe dimensie toe: de neurochemische laag.
Want tinnitus is zelden één oorzaak en één systeem. Het is een samenspel — van auditieve verwerking, emotionele betekenisgeving, hormonale modulatie, lichamelijke spanning en, nu, de biochemische balans tussen activatie en remming in het brein zelf.Een achtste laag in het tinnitusplaatje=
De musculus stapedius is misschien de kleinste spier van het lichaam. Maar in het verhaal van tinnitus speelt hij een grotere rol dan zijn formaat doet vermoeden.
Het lichaam spreekt niet altijd in woorden. Soms spreekt het in geluid. En soms is dat geluid een uitnodiging om te luisteren naar wat er onder de oppervlakte speelt.
Heb je last van oorsuizen?
In mijn praktijk onderzoek ik samen met cliënten hoe factoren zoals spanning, stress en het zenuwstelsel een rol kunnen spelen bij tinnitus.
Wil je weten of dit ook bij jou speelt?
👉 Vul eerst een vragenlijst in om erachter te komen wat je klachten mogelijk veroorzaakt en download mijn gratis e-book (3 minuten) 😉
👉 Plan aansluitend een vrijblijvend adviesgesprek in!
👉 Of, lees meer over de Stressortherapie en of dit mogelijk een oplossing kan bieden!
Over de auteur
Martin Springvloed is, van origine, fysio,- en hypno,-therapeut en begeleidt mensen met chronische pijn- en stressklachten. In zijn werk combineert hij lichaamsgerichte therapie met inzichten uit mind-body geneeskunde en emotionele regulatie.
