4. Wat als je lichaam vraagt om te luisteren?
Over de innerlijke criticus, negatief zelfbeeld en de psychologische laag die achter tinnitus kan schuilgaan, bezien door Christiane Beerlandt en Annette Noontil.
Bronnen: De Sleutel tot Zelfbevrijding & Your body is the barometer of the soul
Door Martin Springvloed
Wat als je lichaam spreekt? Niet als stoorzender, niet als vijand, maar als spiegel. Als een reflectie van alles wat in je speelt: de wisselwerking tussen je lijf, je gevoel en je denken. Stel dat elk symptoom, elk geluid, elke klacht iets probeert te zeggen. Wat zou er dan mogelijk worden?
We weten dat het onderbewustzijn denkt in beelden en gevoelens. Niet in woorden, niet in analyses. En wat het draagt, heeft zich gevormd over de loop van jaren. In je jeugd. In de patronen die je hebt meegekregen. Soms, zo zeggen sommige tradities, zelfs transgenerationeel, als een echo van wat eerder in je familielijn niet kon worden uitgesproken of gevoeld.
Stel dat dit waar is. Niet als belasting, maar als uitnodiging. Kun je hiernaar kijken vanuit verwondering? Vanuit verbazing over wat er allemaal in je leeft, zonder het meteen te willen oplossen of wegmaken?
Neem je jezelf vaak te serieus? Ga je gebukt onder verantwoordelijkheden, verplichtingen en een hardnekkig gevoel van moeten? Word je echt gelukkig van deze manier van leven?
Een van de eerste vragen die ik mensen stel als ze bij mij komen: waar word je blij van? Het duurt vaak even voordat het antwoord komt. Een pauze. Een zoeken. Alsof de vraag onverwacht is, bijna onbeleefd in zijn eenvoud.
Een van mijn cliënten stelde dezelfde vraag aan haar kind. Het antwoord kwam zonder aarzeling: ‘Overal. Ik word overal blij van.’ Ze stond er even stil bij. Dat wil ik ook, zei ze. Ik wil ook overal blij van worden.
Dat verlangen is niet kinderachtig. Het is de stem van een systeem dat weet hoe het voelt om in veiligheid te leven. En dat zijn weg terug zoekt.
Een andere manier van kijken
De afgelopen drie artikelen in deze reeks hebben tinnitus belicht vanuit neurobiologie, hormonen, lichaamsgerichte therapie en omgevingsfactoren. Elk van die perspectieven voegt een laag toe aan het begrip van een klacht die zich zelden laat vangen in één verklaring.
Maar er is een laag die in de reguliere geneeskunde zelden aan bod komt, en die in mijn praktijk keer op keer opduikt: de psychologische en emotionele betekenis van het geluid. Niet als vervanging van de andere verklaringen, maar als een dimensie die er dwars doorheen loopt.
Twee auteurs hebben dit op een manier beschreven die voor veel van mijn cliënten direct herkenbaar is: de Belgische schrijfster Christiane Beerlandt en de Australische Annette Noontil. Beiden werken vanuit een intuïtief-spiritueel kader dat ver verwijderd is van de neurowetenschappen, maar dat toch opvallend goed aansluit bij wat we neurobiologisch weten over de rol van stress, emotie en zelfkritiek bij tinnitus.
Christiane Beerlandt: het geluid als spiegel
Christiane Beerlandt is de auteur van onder meer De Sleutel tot Zelf-Bevrijding, een omvangrijk werk waarin zij voor honderden lichamelijke klachten een psychologische wortel beschrijft. Beerlandt werkte niet via de reguliere geneeskunde, maar via wat zij het ‘waarheidsveld’ noemde, een vorm van intuïtieve kennis die zij vertaalde naar concrete psychologische patronen.
Haar beschrijving van tinnitus raakt aan twee kernelementen: de innerlijke criticus en het onvermogen om naar zichzelf te luisteren.
Volgens Beerlandt ontstaat tinnitus in een psychologisch klimaat waarin iemand zichzelf voortdurend beoordeelt, tekortschiet in eigen ogen, en de stem van het eigen innerlijk heeft leren negeren. Het geluid in het oor is dan niet zomaar een fysiologische storing, maar een signaal van een systeem dat vraagt om aandacht die het al lang niet meer heeft gekregen.
Het geluid wil niet worden weggemaakt. Het wil worden gehoord.
Wat Beerlandt beschrijft is herkenbaar voor wie werkt met mensen die vastzitten in perfectionisme, oververantwoordelijkheid of een diepgeworteld gevoel van niet goed genoeg zijn. Het zijn vaak mensen die uitstekend luisteren naar anderen, maar nauwelijks naar zichzelf.
Annette Noontil: het lichaam als barometer
De Australische Annette Noontil beschreef in haar boek The Body is the Barometer of the Soul een vergelijkbaar principe, maar dan vanuit een chakra-georiënteerde invalshoek. Haar kerngedachte is eenvoudig en tegelijk verstrekkend: elk lichamelijk symptoom weerspiegelt een gedachtepatroon of emotionele overtuiging. Het lichaam is geen vijand die het aflaat op ons, maar een spiegel.
Over het oor en het horen schrijft Noontil in de richting van het niet willen ontvangen van wat het leven aanbiedt, het afsluiten voor wat er werkelijk speelt, het vasthouden aan een innerlijk oordeel dat luider is dan wat er van buiten komt. Het oor dat suist, is in haar model een oor dat zijn eigen geluid heeft moeten creëren omdat de buitenwereld niet langer werd toegelaten.
Noontil en Beerlandt kennen elkaar niet en werkten in verschillende tradities. Maar hun beschrijvingen van tinnitus overlappen op een manier die moeilijk te negeren is: beiden wijzen naar een innerlijke luidheid die het stiller worden van buiten in de weg staat.
Wat Beerlandt en Noontil gemeenschappelijk hebben
Beiden beschrijven tinnitus niet als een defect, maar als een signaal.
Beiden wijzen naar zelfkritiek en een negatief zelfbeeld als psychologische voedingsbodem.
Beiden stellen dat herstel begint met luisteren, niet met bestrijden.
En beiden sluiten, ondanks hun niet-wetenschappelijke invalshoek, opvallend nauw aan bij wat we neurobiologisch weten over de rol van het limbisch systeem, de innerlijke criticus en de GABA-glutamaat-balans.
De neurobiologische brug
Het zou gemakkelijk zijn om Beerlandt en Noontil af te doen als spiritueel gedachtegoed zonder wetenschappelijke basis. Maar wie de neurobiologie van tinnitus kent, herkent in hun beschrijvingen iets wat klinisch herkenbaar is.
Een te sterk ontwikkelde innerlijke criticus is geen metafoor. Het is een beschrijving van een zenuwstelsel dat chronisch in een toestand van dreigingsdetectie verkeert. De amygdala, het centrum voor angst en dreiging in het limbisch systeem, blijft geactiveerd. Cortisol en glutamaat stijgen. GABA, het remmende systeem, verzwakt. De prefrontale cortex, die nuance en zelfcompassie mogelijk maakt, wordt deels afgesloten.
Wat overblijft is een brein dat zichzelf voortdurend beoordeelt, bewaakt en corrigeert. Een brein dat niet tot rust kan komen. Een brein dat, zoals we in eerdere artikelen in deze reeks zagen, precies de omstandigheden creëert waarin tinnitus kan ontstaan en blijven bestaan.
De innerlijke criticus is in die zin niet alleen een psychologisch construct. Het is een fysiologische toestand.
Zelfkritiek is geen karakter. Het is een zenuwstelsel dat geleerd heeft dat het niet veilig is om zichzelf te zijn.
Het oor dat niet wil horen
Er is een observatie die ik in mijn praktijk keer op keer doe, en die ik in de beschrijvingen van zowel Beerlandt als Noontil terugvind: mensen met tinnitus luisteren vaak uitstekend naar wat anderen van hen verwachten. Ze zijn responsief, attent, aanwezig voor de buitenwereld. Maar naar hun eigen innerlijke signalen (vermoeidheid, grenzen, behoeften, verdriet) luisteren ze nauwelijks of niet.
Het oor is anatomisch gezien een orgaan dat openstaat voor de buitenwereld. Maar het oor verwerkt ook interne signalen. Wanneer die interne signalen structureel worden genegeerd, suggereert Beerlandt dat het systeem een eigen geluid aanmaakt. Niet als straf, maar als communicatie.
Dit sluit aan bij wat we weten over het limbisch systeem en de rol van onderdrukte emoties in de werking van het zenuwstelsel. Marten Klaver, de neuroloog wiens werk eerder in deze reeks aan bod kwam, beschrijft hoe onverwerkte emoties actief blijven als ‘stoorzenders’ in het limbisch systeem. Het lichaam vindt een weg om zich te laten horen, ook wanneer het bewustzijn dat liever niet toelaat.
Vijf signalen dat de innerlijke criticus een rol speelt bij jouw tinnitus
Christiane Beerlandt en Annette Noontil beschrijven tinnitus als een signaal van een systeem dat vraagt om innerlijke aandacht. Niet als oorzaak in de klassieke zin, maar als een dimensie die het herstelproces diepgaand kan beïnvloeden. Herken jij jezelf in de volgende patronen?
Dit is geen diagnostisch instrument, maar een uitnodiging tot zelfreflectie. Niet om jezelf te veroordelen, maar om met zachtheid te kijken naar wat er speelt.
Je houdt anderen makkelijker de hand boven het hoofd dan jezelf. Fouten die je anderen zou vergeven, vergeef je jezelf niet. De lat ligt voor jou altijd net iets hoger dan voor de rest.
Je bent attent, responsief, aanwezig voor de mensen om je heen. Maar wanneer je eigen lichaam, gevoel of intuïtie iets signaleert, schiet je er snel overheen. Je vermoeidheid, je grenzen, je behoeften komen op de laatste plaats.
Niets doen roept een onbehaaglijk gevoel op. Er is altijd wel iets wat nog gedaan moet worden, iets wat je verantwoordelijkheid is. Stilzitten zonder doel voelt als verspilling, of zelfs als falen.
Na drukke dagen, vergaderingen, situaties waarin je veel van jezelf moest, is het geluid harder. Alsof het zenuwstelsel de rekening presenteert voor wat het overdag heeft moeten produceren.
Er zit een stem in je die zegt dat het jouw schuld is. Dat je beter had moeten opletten, minder hard had moeten werken, gezonder had moeten leven. Die stem is zelf al een teken: de innerlijke criticus is aanwezig en actief.
Zowel Christiane Beerlandt als Annette Noontil wijzen erop dat tinnitus niet bestreden wil worden, maar begrepen. De vraag is niet: hoe zet ik dit geluid uit? Maar: wat probeert dit signaal mij te vertellen, en ben ik bereid om daarnaar te luisteren?
Gebaseerd op: Christiane Beerlandt, De Sleutel tot Zelf-Bevrijding · Annette Noontil, The Body is the Barometer of the Soul · Dit blok is informatief van aard en geen medisch of psychologisch advies.
Wat dit betekent voor herstel
Als de innerlijke criticus en het niet-luisteren naar zichzelf een rol spelen bij tinnitus, dan verschuift ook de vraag wat herstel inhoudt. Niet: hoe zet ik het geluid uit? Maar: wat probeert dit signaal mij te vertellen, en ben ik bereid om daarnaar te luisteren?
Dat is geen gemakkelijke vraag. Voor mensen die hun hele leven hebben geleerd dat zelfkritiek hen scherp houdt, dat gevoelens gevaarlijk zijn, dat kwetsbaarheid zwakte is, voelt innerlijk luisteren soms als het meest onnatuurlijke wat er is.
Maar het is ook precies wat het zenuwstelsel nodig heeft om te kunnen ontspannen. Niet de wilskracht om het geluid te negeren. Niet de discipline om er overheen te werken. Maar de zachtheid om erbij te blijven. Om te vragen: wat wil je me zeggen?
In de praktijk betekent dit werken aan zelfcompassie, het herkennen en verzachten van de innerlijke criticus, het herstel van contact met het lichaam en zijn signalen. Het zijn interventies die, zo laat de neurobiologie zien, direct invloed hebben op het limbisch systeem, de vagale tonus en de GABA-glutamaat-balans.
Herstel begint niet met het bestrijden van het geluid. Het begint met de bereidheid om te luisteren naar wat eronder ligt.
Een vierde laag in het tinnitusplaatje
Dit is het vierde artikel in de reeks over tinnitus. De vorige drie beschreven de rol van nekspanning en de kaak, het limbisch systeem en stress, en hormonen tijdens de perimenopauze. De psychologische laag, de innerlijke criticus en het negatieve zelfbeeld, voegt een nieuwe dimensie toe die door al die andere lagen heen loopt.
Want alle andere lagen worden gevoed door dit patroon. Een zenuwstelsel dat chronisch in de overlevingsstand staat vanwege zelfkritiek, raakt ook hormonaal ontregeld, verliest vagale tonus en maakt meer glutamaat aan. Het is niet één oorzaak naast andere oorzaken. Het is de voedingsbodem waarop alle andere factoren gedijen.
Beerlandt en Noontil werkten niet met neurobiologie. Maar wat zij beschrijven, is precies wat de neurobiologie ons laat zien: een systeem dat vraagt om veiligheid, verbinding en zelfacceptatie. En dat, wanneer het die niet krijgt, zijn eigen geluid maakt.
Heb je last van oorsuizen?
In mijn praktijk onderzoek ik samen met cliënten hoe factoren zoals spanning, stress en het zenuwstelsel een rol kunnen spelen bij tinnitus.
Wil je weten of dit ook bij jou speelt?
👉 Vul eerst een vragenlijst in om erachter te komen wat je klachten mogelijk veroorzaakt en download mijn gratis e-book (3 minuten) 😉
👉 Plan aansluitend een vrijblijvend adviesgesprek in!
👉 Of, lees meer over de Stressortherapie en of dit mogelijk een oplossing kan bieden!
Over de auteur
Martin Springvloed is, van origine, fysio,- en hypno,-therapeut en begeleidt mensen met chronische pijn- en stressklachten. In zijn werk combineert hij lichaamsgerichte therapie met inzichten uit mind-body geneeskunde en emotionele regulatie.
